ԼԾԵՆ

Լծենը հարուստ և բազմաշերտ պատմություն ունեցող գյուղ է։
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին կառուցվել է 10-րդ դարում, իսկ գյուղում և նրա շրջակայքում պահպանվել են նաև 7-րդ դարի հուշարձաններ ու 13-րդ դարի մատուռ (Սուրբ Խաչ)։ Հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են ավելի ուշ շրջանի գտածոներ, ինչպես նաև մ.թ.ա. 3000 թվականից թվագրվող բնակավայրի հետքեր։

 

Միջնադարում Լծենը հայտնի էր որպես Իշխանանիստ, և այստեղ էր գտնվում Սյունիքի իշխան Եսայիի դամբարանը։ 1781 թվականին գյուղը ներառվեց հայտնի Տաթևի վանքի տիրույթում։

Գյուղի զարգացումը սկսվեց 1800 թվականից հետո, երբ Խոյից վերադարձած հայերը վերաբնակեցվեցին իրենց նախնիների հողերում։ Լծենցիները կարևոր դեր խաղացին Սյունիքի ազատագրական պայքարում և Լեռնահայաստանի անկախության պաշտպանության գործում՝ Գարեգին Նժդեհի առաջնորդությամբ։ Նժդեհը բազմիցս այցելել է գյուղ 1921 թվականի ազատագրական պատերազմի ընթացքում։

Խորհրդային շրջանում, 1930 թվականին, հիմնվել է «Ասկ» կոլտնտեսությունը։ Ինչպես բազմաթիվ համայնքներ, Լծենը ևս բախվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դժվարություններին, երբ գյուղի շատ տղամարդիկ ծառայում էին ճակատում, սակայն համայնքը շարունակեց աշխատել ապագայի նպատակների համար և իր ներդրումն ունեցավ հաղթանակում։

1950-ականներին Լծենը ուներ մոտ 75 տնտեսություն և դպրոց՝ 170 աշակերտով։ 1970 թվականին տեղի գյուղատնտեսական կոլեկտիվը միավորվեց Դարբասի հարևան կոլեկտիվների հետ։

1990-ականներին, ինչպես ամբողջ Հայաստանը, Լծենը ևս անցավ պատերազմի ծանր փորձությունների միջով։ Մոտ 170 բնակչություն ունեցող գյուղը մասնակցեց Արցախի հայկական հողերի պաշտպանությանը և ազատագրմանը՝ հարգանքի տուրք մատուցելով իր հերոս որդիների հիշատակին, ովքեր իրենց կյանքը նվիրեցին հայրենիքի ազատությանը։